Atopijski dermatitis / Neurodermitis

Atopijski dermatitis (AD) je upalna atopijska bolest kože kod osoba s nasljednom sklonošću atopijskim bolestima (rinitis, konjunktivitis, astma, kolitis). Sinonimi za atopijski dermatitis su: Dermatitis atopica, neurodermitis, atopic eczema, endogeni egzem, prurigo Besnier, astma egzem, pruridermatitis allergica chronica constutionalis (Kogoj), lichen simplex chronicus Vidal, te prurigo egzem. Broj oboljelih od atopijskog dermatitisa je u stalnom porastu nevezano za dob, a njegovi mogući razlozi su: onečišćenje okoliša, povećana izloženost kućnoj prašini i konzervansima u hrani, smanjenje trajanja dojenja, psihološki stres i drugo. Prema istraživanjima iz 1986., 2 do 3% populacije je bilo bolesno, a 1996. god. već 10% populacije boluje od atopijskog dermatitisa. Učestalost bolesti prema dobi je različita. Kod djece mlađe od 2 godine iznosi 6%; od 2-l2 godina 13%; od 12-16 godina 3%, a u starijih od 25 godina iznosi 1%.


Promjene na koži mogu se pojaviti u bilo kojoj dobi, a tipičan je početak između 3. i 6. Mjeseca života. Atopijski dermatitis pokazuje tendenciju povlačenja s godinama, ali je nemoguće predvidjeti tok bolesti kod svakog djeteta. Oko 50% djece oboljele u najranijem djetinjstvu ozdravi do 4. ili 8. godine, a 80% do 12. godine života. Učestalost prema spolu je 1:1 do 1:1,7 u korist žena, a raste s povećanjem socijalno-ekonomskog statusa. Veća je učestalost u urbanim nego u ruralnim područjima.


Etiopatogeneza atopijskog dermatitisa

Obilježena je povećanom produkcijom IgE antitijela, perifernom eozinofilijom i visokim nivoom cAMP fosfodiesterazom. Manifestuje se jakim svrbežom, eritemom, ekskorijacijama i lihenifikacijom. Brojni su faktori iz okoliša (npr. inhalacijski, nutritivni i kontaktni alergeni) koji utječu na ispoljavanje atopijskog dermatitisa, međutim mnogi su još do danas i nepoznati. Tok bolesti je hronično recidivirajući. Pojava bolesti uslovljena je atopijskom dijatezom koja je genetski uslovljena na hromosomu 11q13; 5q31.1; 14. hromosom i mogućim kodom za Fc receptore visokog afiniteta za IgE, što je odgovorno za stvaranje visokog nivoa IgE antitijela protiv jednog ili više ubikvitarnih antigena. Atopijska se konstitucija češće nasljeđuje preko majke. Rizik da će dijete oboljeti ako su oba roditelja bolesna iznosi 50 do 60%, a čak 72,2%, ako boluju od iste atopije. Razni faktori  okoliša utiču na kliničku manifestaciju atopijskog dermatitisa: alergeni, iritansi, klimatski i geografski uslovi, tjelesna konstitucija, psihološki stres, sekundarne infekcije kože. Često je udružen s imunodeficijencijama (selektivna IgA i IgM imunodeficijencija). U nastanku bolesti igraju ulogu specifični faktori: Mastociti, Imunoglobulin E, Langerhansove stanice i Fc-epsilon receptor, T-limfociti, eozinofili, prostaglandini, poremećaj metabolizma masnih kiselina, uloga inhalacijskih alergena u atopijskom dermatitisu i stafilokokni super antigeni.


Klinička slika atopijskog dermatitisa

Atopijski dermatitis kod dojenčadi i male djece (2 mj.-2 god.), obično je generalizovan. Može početi samo na licu kao ograničeno crvenilo (pošteđen predio oko usta, očiju i nosa). Na obrazima su uvijek papule i vezikule koje pucaju i nastaju kraste. Prisutno je znatno vlaženje i intenzivan svrbež. Ima sklonost brzom širenju. Često su zahvaćeni vlasište, vrat, trup, ekstenzorne strane ekstremiteta, pregibi koljena. Raspored je obično simetričan. Obzirom da kod djece ne može uspostaviti kontrola češanja česte dolazi do infekcije. Djeca su bezvoljna, nemirna i nesretna. Postoji sklonost da bolest prođe u 2. ili 3. godini, ali u kasnijem životu nisu rijetki recidivi ili druge atopijske bolesti.


Atopijski dermatitis starije djece (od 4 do 10 god.) može se pojaviti prvi puta ili kao recidiv prethodnog oblika. Nije tako eksudativan i akutan, više je lokaliziran, te često zahvaća specifična područja: ekstenzorne površine ekstremiteta (vezikulopapulozni tip) i fleksorne pregibe (lihenificirani tip). Često su zahvaćeni: lice, vrat, zapešća i šake. Koža pokazuje tendenciju lihenifikaciji što je rezultat grebenja te na kraju žarišta postaju hiperpigmentirana. Ponekad je zahvaćeno samo jedno mjesto.


Atopijski dermatitis odraslih karakterizira lihenifikacija. Vezikule obično više nisu vidljive, a bolest ima sliku hroničnih, bezbolnih, pruritičnih, često hiperpigmentiranih i zadebljanih područja lokaliziranih u fleksurama, te na vratu i očnim kapcima. Izrazitija je sklonost konfluenciji. Može biti prisutan hronični edem lica. Dugotrajni atopijski dermatitis može dovesti do znatne psihičke traume.


Komplikacije atopijskog dermatitisa

  • Bakterijske infekcije (stafilokok, streptokok);
  • Gljivične infekcije (trihofiti,kandidijaza);
  • Virusne infekcije (bradavice, molluscum contagiosum, eczema herpeticatum Kaposi zbog superinfekcije virusom Herpes simplex);
  • Kontaktni alergijski dermatitis na razne mirise, parabene, nikal, sastojke plastike i gume i drugo;


Dijagnosticiranje atopijskog dermatitisa


Dijagnostika atopijskog dermatitisa se zasniva na kliničkim kriterijima Hanifina i Rajke (1980). Moraju biti prisutna 3 ili više osnovnih obilježja (I) plus 3 ili više sporednih obilježja(II).
Osnovna obilježja (I): svrbež; tipične kožne promjene i njihova distribucija (lihenifickacija pregiba ili pojačan kožni crtež kod odraslih, zahvaćenost lica i ekstenzornih površina kod dojenčadi i male djece); hroničan ili hronično recidivirajući tok dermatitisa; pozitivna lična ili porodična anamneza atopijskih bolesti.
Sporedna obilježja (II): suhoća kože; ihtioza; pojačana izbrazdanost dlanova; pilarna keratoza; rana (tip I) reaktivnost u kožnim testovima; povišen IgE u serumu; početak u ranoj dobi; sklonost kožnim infekcijama (naročito s. aureus i v. herpes simplex); egcem bradavica dojki; heilitis; recidivirajući konjunktivitis; Dennie-Morganova infraorbitalna brazda; keratokonus; zatamjenje orbita; bljedoća lica/eritem lica; Pitirijasis alba; nabori prednjeg dijela vrata; nepodnošenje vune i lipidnih otapala; naglašenost perifolikularnih areala; tok ovisan o vanjskim ili emocijonalnim faktorima, bijeli dermografizam (delayed blanch).

Laboratorijska dijagnostika:

  • Testovi in vitro - za dokaz IgE antitijela
  • Radioimunološki testovi RIST za ukupni IgE, RAST za specifični IgE
  • Enzimatski ELISA test. Test za dokazivanje IgG protutijela: RAST i ELISA
  • Testovi za određivanje limfocita
  • Testovi za odredivanje imunoglobulina: RIST ili imunoelektroforeza
  • Testovi in vivo: Prick ili test metoda uboda - mikrokutani test
  • Scratch, skarifikacijski test, metoda ogrebotine
  • Intradermalni test - ubodni, u dijagnostici alergije ranog tipa oko stotinu puta je osjetljiviji od gore navedenih testova
  • Patch ili epikutani test - služi za utvrđivanje alergijske reakcije kasnog tipa
  • Atopijski epikutani test (atopy patch test - ATP) je test koji se sve više koristi u dijagnostici atopijskog dermatitisa, kao i drugih alergoza

 

Diferencijalna dijagnoza

Kod dojenčadi: seborejični dermatitis, kandidijaza, pelenski osip.
Kod djece i odraslih: kontaktni dermatitis (alergijski i nealergijski), seborejični dermatitis, ihtioza, skabijes, lichen simplex chronicus, generalizirana mikoza, dermatitis herpetiformis, medikamentozni egzem.

 

Liječenje atopijskog dermatitisa

Topički steroidi - Smanjuju gustoću S. aureusa u AD plaku u prvoj sedmici terapije. Nivo smanjenja korelira s potencijom steroida. Ne inhibiraju rast kod djece bez obzira na dozu, kontrola upale kože poboljšava mogućnost za normalan rast.

Antimikrobni lijekovi - Nema razlike u stepenu poboljšanja AD-a ruku i vrata između adolescanata i odraslih koji su liječeni ketokonazolskim šamponom + topički mikonazolom + hidrokortizonom+ oralnim antibiotikom i onih liječenih : placebo šamponom + hidrokortizonom + oralnim antibiotikom.

Antihistaminici - Cetirizin smanjuje pruritus, eritem, lihenifikaciju mnogo jače nego placebo kod djece s AD. Doksepin 25-50 mg prije spavanja smanjuje pruritus kod 60% pacijenata tokom 24 sata, a u 85% za 7 dana terapije. Ranitidin + betametazon valerat značajno smanjuju ekcem ruku. Hidroksizin hidroklorid 2 mg/kg/dan za djecu i 25-100 mg za odrasle, te difenhidramin 25-50 mg znatno smanjuju svrbež. Topički natrijev kromoglikat u kombinaciji s oralnim antihistaminikom kod djece ima puno bolje dejstvo.

Prema istraživanju iz 1996. godine došlo se do sljedećih zaključaka:
UVA zračenje bolje djeluje od UVB kod AD-a. UVB (312 nm) 3 x sedmično tokom 12 sedmica smanjilo je težinu bolesti za 68%, a upotrebu potentnih topičkih steroida za 88% kod odraslih s hroničnim, teškim AD. Visoke dnevne doze UVA1 (340-400 nm) bolje su od UVA-UVB za akutna pogoršanja AD / suha koža i nepodnošenje topline su česte primjedbe za UVA1. Poboljšanje AD-a veće je s 50 J/cm2 nego s 10 J/cm2 5x sedmično tokom 3 sedmice. PUVA 2x sedmično dovela je do "čišćenja" nakon 9 sedmica. Potpuno "čišćenje" ostvareno je kod 50% bolesnika koji su primali topički PUVA na cijelo tijelo (0,3% 8-MOP ung)
(Martin Jill Rothe, MD, University of Connecticut Health Center, l996).


Nedavno objavljena razmatranja o eksperimentalnoj terapiji atopijskog dermatitisa obuhvaćaju: Tacrolimus ung. (FK 506, topički imunosupresivni makrolidni antibiotik); psihoterapiju; hipnoterapiju (trenutno oslobađanje od svrbeža); kinesku biljnu terapiju; izbjegavanje kućne prašine; koristiti hranu s agamalinolenskom kiselinom (janjetina, riža, paradajt, krompir, kruške, brokoli, zelje, hidrolizirano mlijeko). Lokalno liječenje atopijskog dermatitisa provodi se prema stadiju bolesti: u akutnom stadiju: indiferentne baze (hidrofilne kreme-ulje/voda emulzije); u subakutnom primjenjuju se blage antiflogističke kreme i meke paste, a hroničnom stadiju masti tipa voda/ulja, te preparati s katranom. Za hiperkeratoze / ragade rabe se keratolitici i rehidrirajuće masti (salicilna kiselina, urea), okluzivnom tehnikom 4-12 sati. Za vlažne, macerirane lezije apliciraju se kompresa od vodeno-alkoholnih otopina, meke cinkove paste ili cinkovo ulje, a za sve stadije preporučuju se uljne kupke te povremena upotreba kortikosteroidnih pripravaka.


Za simptomatsko liječenje atopijskog dermatitisa koriste se: 1. antihistaminici (samo antagonisti H1 receptora sa sedativnim i nesedativnim dejstvom): hidroksizin, cetirizin, terfenadin, loratadin, difenhidramin; astemizol; 2. Triciklički antidepresivi-visoko potentni H1 antagonisti: doksepin, amitriptilin; 3. Fototerapija (UVA, UVA-UVB, UVB) 4. Ciklosporin A-selektivni inhibitor sinteze interleukina 2; 5. kapsaicin-0,025% krema djeluje na oslobađanje supstance P.; Lokalno visokopotentne kortikosteroidne kreme ili masti (vremenski ograničena primjena, posebno kod djece) i emolijensi.

Alergija na hladnoću

Alergija na hladnoću

Zima se smatra razdobljem mirovanja kad je riječ o sezonskim alergijama, no, upravo su zimski mjeseci pogodni za alergiju na…

Alergotestovi

Alergotestovi

Postoje različiti alergotestovi tj. testovi za određivanje alergena. Neki od najučestalijih su: test ubodom lancetom (prick), test unošenjem alergena u…

Sve o inhalatorima i inhalacijama

Sve o inhalatorima i inhalacijama

Šta je inhalator? Inhalator je uređaj namijenjeni osobama koje imaju zdravstvenih tegoba s disajnim putevima kao što su astma, bronhitis,…

Alergijski kolitis

Alergijski kolitis

Šta je alergijski kolitis? Alergijski kolitis je stanje kada bebin imuni sistem pretjerano reaguje na proteine koji se nalaze u…

Atopijski dermatitis / Neurodermitis

Atopijski dermatitis (AD) je upalna atopijska bolest kože kod osoba s nasljednom sklonošću atopijskim bolestima (rinitis, konjunktivitis, astma, kolitis). Sinonimi…

Boja u dječijim sobama izaziva astmu

Boja u dječijim sobama izaziva astmu

Djeca koja spavaju u sobama u kojima se nalaze predmeti iz kojih isparavaju farba i boje (platinska grupa elementa), podložnija…

Da li je astma nasljedna?

Da li je astma nasljedna?

Velika dilema i nedoumica kod mnogih jeste pitanje „Da li je astma nasljedna bolest?“ Odgovor je da! Međutim, može se…

Alergija na cimet

Alergija na cimet

Iako je cimet ukusan začin koji ima brojne prednosti i sve više se koristi, moguće je da dođe do alergijske…

Atopijski dermatitis nije prenosiv

Atopijski dermatitis nije prenosiv

Kod gotovo 80% djece koja imaju atopijski dermatitis roditelji su također patili od iste bolesti. Atopija nastaje usljed duboke promjene…

Alergija – šta jesti?

Alergija – šta jesti?

Sve više ljudi ima problem sa raznim alergijama i ne zna kako da se nosi s njima. Cijeli način života…

Newsletter

Ukoliko ne želite propuštati vijesti iz naše klinike, prijavite se za newsletter.